نيز همو دربارهء آيهء « ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ » « 1 » از تسترى نقل مىكند : خداوند قلب را به دريا و اعضا و جوارح را به خشكى مثال زد . نيز آن را به زمينى مثال زد كه با گياه شكوفا مىگردد . اين باطن آيه است . « 2 » شاطبى مىگويد : « برخى در آيهء « وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ » « 3 » مساجد را بر قلب‌هايى حمل كرده‌اند كه به سبب گناهان ، از ياد خدا باز داشته مىشوند . دربارهء آيهء « فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ » « 4 » نقل شده كه باطنِ دو كفش ، دو عالمِ دنيا و آخرت است ! از شبلى چنين رسيده است كه « فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ » ؛ يعنى همه چيز را از خود جدا كن تا به طور كامل به ما برسى . از ابن عطا نيز نقل شده است كه « فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ » ؛ يعنى از هستى جدا شو و پس از اين خطاب ، بدان منگر . او مىگويد : نعل ، همان نفس و وادى مقدس ، دين شخص است ؛ يعنى زمان رهايى تو از خودت و به پاخاستن همراه ما براى دينت فرا رسيده است . نيز موارد ديگرى كه از پيشينيان نقل نشده است . همهء اينها - اگر درست نقل شده باشند - خارج از متفاهم عرب و ادعايى است كه دليلى بر اين كه مراد خداى تعالى باشد ، ندارد . « 5 » [ م / 33 ] ابوبكر گفته است : « كدامين آسمان بر من سايه افكنَد و كدامين زمين مرا در بر گيرد ؛ اگر در مورد كتاب خدا چيزى را بگويم كه نمىدانم . » « 6 » [ م / 34 ] نيز در روايتى چنين آمده است : « هر كس دربارهء قرآن با رأى خود سخنى بگويد و صحيح هم باشد ، همانا خطا كرده است . » « 7 » نيز هشدارهايى از اين دست .

--> ( 1 ) . روم ( 30 ) 41 : « فساد در خشكى و دريا نمايان گشت . » ( 2 ) . اين دو مطلب را [ در تفسير تسترى و جاى ديگر ] نيافتيم . ( 3 ) . بقره ( 2 ) 114 : « و كيست ستم‌كارتر از كسى كه نگذارد در مساجد خدا ، نام او برده شود ؟ » ( 4 ) . طه ( 20 ) 12 : « كفش‌هايت را بيرون آور . » ( 5 ) . يعنى آن‌چه گفته‌اند ، دو شرط پيش گفته در پذيرش تأويل باطنى را ندارد . ( 6 ) . الدرّ ، ج 8 ، ص 421 . ( 7 ) . طبرى ، ج 1 ، ص 55 .